منظور بوده كه حقيقت معنا را با كمك مثال بفهماند ، و ما به زودى در جاى مناسبى ان شاء اللَّه اين بحث را به طور كامل مطرح خواهيم نمود . * ( « وَما مَنَعَنا أَنْ نُرْسِلَ بِالآياتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الأَوَّلُونَ . . . » ) * . قبلا وجه اتصال اين آيه با آيات قبلش گذشت ، و حاصل آن اين بود كه آيه قبلى مىرسانيد كه مردم - كه آخرينشان مثل اولينشان هستند - به خاطر آن غريزه فسق و فساد كه در ايشان است مستحق آمدن هلاكت و انواع ديگر عذابهاى شديد هستند ، و خداى تعالى هم در باره قريه ها اين سرنوشت را مقرر فرموده كه همه هلاك و يا معذب به عذاب شديد شوند ، و همين معنا باعث شد كه خداى تعالى آياتى كه كفار پيشنهاد مىكنند نفرستد ، چون با در نظر گرفتن اينكه آخرين بشر با اولين او يكسانند ، و هر چه اولين را وادار به عصيان كرد آخرين را هم وادار مىكند ، و نيز با در نظر گرفتن اينكه اولين با آمدن آيات پيشنهادى خود باز كفر ورزيدند اين مساله وجود دارد كه اينها نيز بعد از ديدن معجزه و آيت پيشنهادى خود ايمان نياورند ، و در نتيجه به عذاب هلاك و يا عذاب شديد ديگرى مبتلا شوند ، هم چنان كه پيشينيان ايشان شدند ، و چون خدا نمىخواهد اين امت را به عذاب عاجل و زودرس مؤاخذه نمايد ، لذا آيات پيشنهادى كفار را نمىفرستد . با اين بيان اين معنا روشن مىشود كه اين دو آيه با آيات ديگر اين سوره - از آيه 90 تا آخر سوره - كه اقتراحات و پيشنهادات كفار را خاطرنشان ساخته و مىفرمايد : « وَقالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الأَرْضِ يَنْبُوعاً . . . » « 1 » ارتباط دارند و از ظاهر آيات سوره هم برمىآيد كه سوره يكباره نازل شده است . پس اينكه فرمود : * ( « وَما مَنَعَنا أَنْ نُرْسِلَ بِالآياتِ » ) * كلمه « منع » نمىتواند به معناى ظاهرى خودش باشد ، زيرا « منع » عبارت است از اينكه كسى و يا چيزى قوىتر از انسان جلوى خواست او را بگيرد ، و چون به حكم « وَاللَّه يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِه » و به حكم اينكه او غالب و قاهر است هر چه اراده كند مىشود ، و براى شدن آن به غير از كلمه « كن » سرمايه ديگرى لازم نيست نمىتوان گفت تكذيب اولين نسبت به آيات خدا مانع شد از اينكه خداوند آيات پيشنهادى بعدى را بفرستد و خداى را جلوگير و سد گرديد . ناگزير بايد بگوئيم معنايش اين است كه از آنجا كه آيات پيشنهادى هيچگونه مصلحتى نداشته ، و صاحبان پيشنهاد و بطور كلى هيچكس از آن نفعى نمىبرده و هيچيك به

--> ( 1 ) سوره اسراء ، آيه 90 .